Om als schrijver, regisseur, acteur, kunstenaar, designer, leider, onderwijsprofessional, branding specialist – of wat voor storyteller je ook bent – dynamische en authentieke personages te creëren is het gebruik van archetypes van onmisbare waarde.

Archetypes vind je in bijna alle vormen van literatuur, in mythen, sprookjes en filmscripts. het zijn herkenbare, universele karaktertypes en symbolen die van alle tijden zijn, steeds weer in unieke vorm opduiken en die verhalen urgentie en diepgang verlenen.

Dit 1 dag seminar in het Eye Film Museum behandelt de 12 archetypes – zoals de ontdekkingsreiziger, de geliefde, de wijze, de nar -, universele blauwdrukken die je als verhalenverteller kunt gebruiken bij het vertellen van jouw verhalen. Bij de beschrijving van elk archetype volgen opdrachten en oefeningen.

Op een rij

Prijs: € 695,- exclusief btw.
Factuur: op aanvraag via peterdekuster@hotmail.nl
Voertaal: Nederlands. 
Duur: 1 dag van 9.30 tot 17.00 uur, inclusief een heerlijke verzorgde lunch. 
Locatie: EYE filmmuseum Amsterdam
Tip: Reis het met OV, pak de fiets of parkeer bij een van de P+R’s in Amsterdam. 
Aantal deelnemers: Minimaal 5, maximaal 15 
Studielast: Er is geen verplicht huiswerk. We sporen je wel aan om de technieken na afloop uit te proberen en toe te passen in je werk. 
Studiemateriaal: Je krijgt van ons bij aanvang een reader. 
Niveau: Er is geen ingangseis. 

Wat kun je verwachten?

Introductie: waarom vertellen wij verhalen?

Deel 1. Over de twaalf helden in jouw verhaal

Archetypes

Welk personage is dominant?

De reis van de held: orde, chaos en resolutie

Deel 2. Verhalen ontwikkelen met archetypes

Hoe helpen archetypes bij het vertellen van je verhaal?

Persona en archetype

Het goede idee

Statisch, veranderend of gelaagd

Archetype of stereotype

Karakterconstellatie

Deel 3. De twaalf helden in jouw verhaal

Karakters ontwikkelen

De Dromer

De Zelfstandige

De Strijder

De Zorgdrager

De Ontdekkingsreiziger

De Rebel

De Geliefde

De Ontwerper

De Leider

De Wijze

De Magiër

De Nar

Conclusies

Introductie: waarover gaat dit seminar?

Misschien is de grootste kunst van verhalen vertellen wel het introduceren van een hoofdpersonage waar we ons als kijker mee kunnen vereenzelvigen: een personage waar we van houden, hoe stom hij af en toe ook doet. We houden van hem omdat we zijn drijfveren begrijpen, ons kunnen inleven in wat hij wil, en we nemen zijn zwaktes voor lief. We hopen dat hij erin slaagt zijn doel te bereiken maar vrezen soms van niet; die spanning houdt ons gevangen. Dit gegeven vormt de basis van alle verhaalwetten: een personage met een drijfveer. We zoeken in dit seminar uit hoe dat zit met die universele drijfveren.

De vraag is hoe het komt dat het ene personage in de films die wij zien onvergetelijk is en het andere personage maar niet lukt binnen te dringen in de hoofden en harten van de kijker. Waarom lijkt het ene personage geconstrueerd of plat en kruipt het andere onder je huid? Waarom geloof je de een niet en de ander wel? Is daar een geheime sleutel voor?

Die sleutel wordt gevormd door archetypes: oer-personages met voor iedereen herkenbare drijfveren. Als verhalenmaker kun je er al je gewenste personages en je verhalen op baseren. Ze vormen de geheime schatkist van de verhalenverteller.

Archetypische personages en plots

In de afgelopen 25 jaar heb ik dag in, dag uit geschreven over films. Als je goed kijkt, zie je dat de personages in de films allemaal archetypes zijn, in steeds andere gedaantes: de oude wijze, de moederfiguur, de onschuldige, de rebel, de verleider, de patriarch et cetera. Bovendien zie je steeds terugkerende universele plots opduiken: zal het haar lukken eindelijk ‘gezien’ te worden (Assepoester). Zullen ze elkaar krijgen (Romeo en Julia). Of: zal hij zijn macht niet misbruiken? (Macbeth).

Dezelfde drijfveren, dezelfde constellaties, dezelfde eeuwig terugkerende conflicten maar steeds weer in een nieuw eigentijds jasje.

Je vindt ze terug in bijna alle vormen van literatuur, in mythen, sprookjes en filmscripts. Het zijn die personages en plotlijnen waar je hart van op hol slaat, die je angst aanjagen, doen smelten, verliefd laten worden, die in staat zijn het hele scala aan gevoelens aan te boren. Ze hebben herkenbare, universele drijfveren, en de verhalen die dat oplevert zitten vol thema’s en symbolen die van alle tijden zijn, maar steeds in ieder tijdperk een nieuwe gestalte krijgen. Als je dat leert herkennen, kun je verhalen maken die diepgang hebben en toch actueel zijn.

Universele blauwdrukken

Het gaat in dit seminar om universele blauwdrukken die je zelf tot leven moet zien te brengen. Ik bied geen kant-en-klare formule en het is beslist geen keurslijf. Het gaat om motieven en thema’s die van alle tijden zijn en die ontspringen uit een bron. Ze zijn niet bedacht of geconstrueerd, maar veeleer gedestilleerd uit alles wat er door de eeuwen heen verteld is. En ook al worden ze vaak afgebeeld, het zijn geen stereotypen, geen sjablonen of modellen.

Archetypes bieden de mogelijkheid om tot een beeld te komen, maar zijn op zichzelf geen beelden, geen statische plaatjes. Ze nodigen uit tot verbeelding en vormen de inspiratie en de grondtoon voor de populatie van alle soorten fictie, van komisch tot tragisch, voor films, tv series, strips en romans, van eendimensionaal, evoluerend tot gelaagd.

Om over deze archetypes te kunnen beschikken en erop te variëren moet je als verhalenverteller tappen uit die dieper gelegen universele laag die door Carl Gustav Jung ook wel het collectief onbewuste wordt genoemd. Hier liggen alle herkenbare motieven, beelden en terugkerende levensthema’s opgeslagen. Omdat herkenning en identificatie het hart van een goed verhaal vormen, is het belangrijk uit deze bron te putten. De kijker moet zich enerzijds kunnen inleven en anderzijds moet hij verrast worden, verbaasd zijn, nieuwe dimensies ontdekken.

Ik hoop met dit seminar te laten zien hoe de 12 personages je kunnen inspireren om je personages kleur en smoel te geven. Meer dan een handreiking kan dit seminar niet zijn: je zult zelf de rest moeten doen. Archetypes simpelweg overnemen en klakkeloos gebruiken zou clichés en stereotypes opleveren. Het is aan jou als verhalenverteller om er een eigen originele versie op los te laten en een nieuw eigentijds licht op de oeroude beelden te laten schijnen. Jij bent de schepper van de personages en blaast ze leven in.

En ja, het komt misschien aan op méér dan de bekende voor de hand liggende keuzes maken, zoals: wat is de achtergrond – backstory – van dit personage? Uit welk gezin komt hij, met welke opvattingen is hij grootgebracht, waar is hij bang voor? Het gaat er vooral om je dramatische bewustzijn aan te scherpen en te leren herkennen waar verhalen en personages universele, symbolische waarden representeren. Daar helpen archetypes je bij.

Hoe je een personage ontwikkelt verschilt per verhalenverteller. Sommige verhalenvertellers bedenken de details van hun personages, hun uiterlijk, achtergrond, manier van spreken, denken, voortbewegen – terwijl ze hun verhaal ontwerpen; anderen bedenken alles van tevoren in een uitgebreid karakterdossier. De ene manier is niet beter dan de andere. Maar het belangrijkste is dat je naast je hoofd ook je intuïtie en je creativiteit gebruikt. Gebruik je eigen herinneringen, wees alert op verhalen om je heen, observeer en leg je oor te luisteren, vergelijk ze en vraag je af: waar gaat dit verhaal eigenlijk over, wat drijft hem of haar? De beste inspiratie vind je vaak op straat (of in de kroeg, in de trein).

Het doel van dit seminar

Wanneer je dit seminar gevolgd hebt, ben je vertrouwd geraakt met de twaalf personages, kun je daar op variëren en zul je ze overal herkennen, ook in je eigen leven en werk.

Je leert als verhalenverteller om:

• Dynamische, authentieke personages te ontwikkelen
• Hun diepere motieven te kennen en herkennen
• Geloofwaardige interne en externe conflicten te creëren
• Je verhaalontwikkeling te verdiepen en verrijken
• Een groter onderscheid te maken tussen de personages onderling.

… En je leert ook nog eens veel over jouw eigen verhaal.

Aanpak

De twaalf personages (met ieder weer tal van varianten) bespreek ik aan de hand van verhalen, voorbeelden uit film. Ik leeg uit waar hun kracht ligt, wat hun valkuilen zijn en welke kenmerkende basisplot ze met zich meedragen. Bij ieder besproken archetype volgen vragen en opdrachten, bedoeld om de verbeelding op gang te brengen en de geest aan te scherpen.

Al deze inzichten komen niet alleen uit mijn eigen denkwerk. Ik ben al sinds 1999 geïnspireerd door de mytholoog Joseph Campbell.

De rest van dit seminar bestaat uit drie delen.

• Deel 1 gaat over de twaalf personages in algemene zin, in het licht van de theorie over archetypes
• Deel 2 gaat in op het ontwikkelen van memorabele personages in verhalen op basis van de archetypes.
• Deel 3 behandelt de twaalf archetypes een voor een. De eigenschappen en drijfveren worden uiteengezet en wordt steeds verteld wat dat betekent voor het ontwikkelen van verhalen.

Overigens gebruik ik de termen ‘archetypes’ en ‘personages’ door elkaar heen. En daar waar ik ‘hij’ schrijf als ik het over ‘de held’ in het verhaal heb, bedoel ik net zo goed ‘zij’ of ‘de heldin’.